Przerzedzenie włosów po grypie i jego związek z niedoborem żelaza

Przerzedzenie włosów po przebytej grypie najczęściej wynika z łysienia telogenowego — gorączka i stan zapalny przesuwają mieszki włosowe z fazy wzrostu do fazy spoczynku, a nasilenie wypadania pojawia się zwykle po 2–3 miesiącach.

Mechanizm łysienia telogenowego po infekcji

Łysienie telogenowe to reakcja organizmu na silny stres fizjologiczny: wysoką gorączkę, intensywny stan zapalny lub gwałtowne zaburzenia metaboliczne. W wyniku tego około 20–70% mieszków włosowych może przemieścić się z fazy anagenu do telogenu, co po latencji 2–3 miesięcy skutkuje nasilonym, równomiernym przerzedzeniem.
Typowe dzienne wypadanie przy telogenowym wypadaniu wzrasta z fizjologicznych ~50–100 włosów do nawet 100–500 włosów dziennie. Przerzedzenie jest zazwyczaj uogólnione, rzadko daje ogniskowe łysiny.

Rola żelaza i ferrytyny w utrzymaniu wzrostu włosów

Żelazo jest kluczowe dla metabolizmu komórek mieszka włosowego — transportuje tlen i bierze udział w mechanizmach proliferacji i syntezy białek. Ferrytyna odzwierciedla zapasy żelaza w organizmie; niski jej poziom może być wczesnym sygnałem ryzyka przerzedzenia włosów, często pojawiającym się przed klasycznymi objawami anemii.
Niski poziom ferrytyny (zwykle <30–50 µg/l) koreluje ze zwiększoną częstością wypadania i pogorszeniem jakości włosów; celem terapeutycznym u osób z problemami włosów jest zwykle osiągnięcie ferrytyny >50 µg/l. Trzeba pamiętać, że ferrytyna jest białkiem ostrej fazy i może być zawyżona przy aktywnym zapaleniu – dlatego interpretację warto wykonać razem z CRP.

Dane epidemiologiczne i skala problemu

niedobór żelaza i anemia dotyczą około 20–30% kobiet w wieku rozrodczym w Polsce, co zwiększa ryzyko problemów z włosami,
opóźnienie klinicznych objawów telogenowego wypadania po gorączkowej infekcji wynosi zazwyczaj 2–3 miesiące,
przy niskiej ferrytynie wzrost dziennego wypadania ocenia się na 100–500 włosów,
przykładowe źródło żelaza w pożywieniu: 100 g wątróbki zawiera około 20 mg żelaza, a zalecane dzienne spożycie dla kobiet w wieku rozrodczym to około 18 mg/dzień.

Objawy kliniczne i kiedy rozpoznać telogen effluvium

Objawem jest uogólnione przerzedzenie, zwiększona ilość włosów na szczotce, poduszcze lub w odpływie prysznica. Pacjenci często opisują „garści” włosów wypadające przy myciu lub czesaniu.
Jeśli liczba wypadających włosów przekracza ~100 dziennie lub przerzedzenie jest wyraźne, konieczna jest diagnostyka. Dodatkowy niepokój powinny budzić ogniskowe ubytki, szybko postępujące ubytki gęstości lub towarzyszące objawy systemowe (zmęczenie, zaburzenia miesiączkowania, objawy tarczycowe).

Badania diagnostyczne po utracie włosów po infekcji

ferrytyna — podstawowy marker zapasów żelaza; interpretować razem z CRP,
morfologia krwi z określeniem hemoglobiny i hematokrytu — w celu wykrycia anemii,
stężenie żelaza w surowicy i TIBC (całkowita zdolność wiązania żelaza) — do oceny transportu żelaza,
CRP — ocena aktywnego stanu zapalnego (ważne przy interpretacji ferrytyny).

Dodatkowo, w przypadku wątpliwości diagnostycznych lub nieprawidłowych wyników można zlecić badanie hormonalne (TSH, fT4, testosteron, DHEA-S u kobiet z objawami hiperandrogenizmu) oraz trychologię lub trichoskopię w celu wykluczenia łysienia androgenowego i łysienia plackowatego.

Interwencje: dieta, suplementacja i leczenie medyczne

Podstawą postępowania jest ustalenie przyczyny i ukierunkowana korekta niedoborów oraz wsparcie mieszków włosowych. Przy potwierdzonym niedoborze żelaza terapia obejmuje zmiany dietetyczne i suplementację, a w cięższych przypadkach – leczenie dożylne.

zwiększenie podaży żelaza w diecie, szczególnie żelaza hemowego (czerwone mięso, wątróbka — 100 g wątróbki ≈ 20 mg żelaza),
wzmacnianie wchłaniania żelaza przez spożywanie witaminy C razem z posiłkami,
unikanie kawy i herbaty w trakcie posiłków — napoje te mogą obniżyć wchłanianie żelaza o około 50–60%.

Suplementacja — dawki i monitorowanie

Doustne preparaty żelaza najczęściej zawierają od 100 do 200 mg elementarnego żelaza dziennie podczas leczenia niedoboru; standardowa terapia trwa kilka miesięcy, aż do odbudowy zapasów i utrzymania ich przez pewien czas. Preparaty zawierające witaminę C lub zalecenia spożycia jej z posiłkiem poprawiają skuteczność.
W przypadku nietolerancji doustnej, braku poprawy lub bardzo niskich wartości ferrytyny można rozważyć terapię dożylną żelazem — decyzja i wybór preparatu należą do lekarza.

Kontrole laboratoryjne zaleca się wykonywać co 1–3 miesiące; celem jest wzrost ferrytyny do >50 µg/l i poprawa parametrów morfologicznych jeśli była anemia.

Interwencje dodatkowe i działania wspomagające w domu

Masaż skóry głowy kilka minut dziennie poprawia miejscowe ukrwienie i ułatwia dostęp substancji odżywczych do mieszków włosowych. Suplementacja biotyną w dawce około 5 mg/dzień jest powszechnie stosowana w trychologii i może wspierać poprawę struktury włosa u części pacjentów, chociaż dowody są mieszane. Unikanie agresywnych zabiegów chemicznych i mechanicznych oraz stosowanie delikatnych kosmetyków wspomaga odbudowę.

W wielu przypadkach ukierunkowana interwencja przynosi pierwsze oznaki zmniejszenia wypadania po około 3 miesiącach, a wyraźną poprawę gęstości po 6–12 miesiącach.

Kiedy skonsultować się ze specjalistą

Konsultacja dermatologiczna lub trychologiczna jest zalecana gdy:

utrata włosów przekracza ~100 włosów dziennie lub jest widoczna znacząca redukcja gęstości,
objawy utrzymują się dłużej niż 6 miesięcy,
pojawiają się ogniskowe ubytki włosów, nasilone łamliwości lub objawy systemowe sugerujące inne choroby.

Specjalista oceni konieczność pogłębionej diagnostyki (badania hormonalne, badania autoimmunologiczne, trichoskopia) i zaproponuje odpowiednie leczenie (od suplementacji po leczenie miejscowe lub ogólne w zależności od rozpoznania).

Różnicowanie przyczyn przerzedzenia włosów

Warto rozważyć alternatywne lub współistniejące przyczyny:
– łysienie androgenowe – typowe przerzedzenie w okolicach skroni i szczytu głowy,
– alopecia areata – nagłe, ogniskowe ubytki włosów bez związku z gorączką,
– zaburzenia hormonalne (np. choroby tarczycy) – często towarzyszą im inne objawy systemowe.

Przykładowy plan postępowania po przebytej grypie z przerzedzeniem włosów

okres 0–7 dni: dokumentowanie skali wypadania (zdjęcia kontrolne, ocenianie ilości włosów na szczotce),
tydzień 1–2: wykonanie podstawowych badań laboratoryjnych — ferrytyna, morfologia, CRP,
miesiące 1–3: w razie potwierdzonego niedoboru — rozpoczęcie diety i suplementacji żelazem oraz monitorowanie ferrytyny po 8–12 tygodniach,
miesiące 3–6: ocena kliniczna zmniejszenia wypadania, kontynuacja terapii aż do osiągnięcia stabilize poziomów ferrytyny i poprawy objawów.

Najważniejsze informacje i oczekiwane efekty

Łysienie telogenowe pojawia się zazwyczaj 2–3 miesiące po gorączkowej infekcji, a jego nasilenie może być zwiększone przez niedobór żelaza. Cel terapeutyczny dla poprawy włosów to ferrytyna >50 µg/l; uzupełnienie żelaza zwykle prowadzi do zmniejszenia wypadania po około 3 miesiącach i do widocznego odrostu po 6–12 miesiącach. Diagnostyka laboratoryjna i ukierunkowane działania dietetyczne oraz farmakologiczne pozwalają odzyskać gęstość włosów u większości pacjentów.
Niestety, nie mogę wylosować 5 różnych linków, ponieważ dostarczona lista zawiera tylko 4 pozycje. Proszę zmniejszyć liczbę żądanych linków lub dostarczyć więcej odnośników.

Joanna Wodzińska